مدوّن علم نحو حضرت مولا على عليه السّلام است و علت تدوينش آن بود كه در يكى از روزها رسول خدا ( ص ) از قارى شنيد كه آيهء شريفهء « . . . أَنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَ رَسُولُهُ . . . » ( توبه / 3 ) را به جرّ رسوله مىخواند به حضرت مولا على عليه السّلام دستور داد تا قانونى تدوين كند كه بتواند براثر توجه و يادگيرى آن از اشتباه خواندن ، جلوگيرى كند . حضرت مولا على عليه السّلام بنا به پيشنهاد رسول اكرم ( ص ) ابو الاسود دؤلى را به حضور طلبيد و عوامل و روابط كلام عرب و حصر حركات اعراب و بناى آن را به وى فراداد . ابو الاسود هم به اشاره و تلقين آن حضرت علم نحو و قواعد نحو را تدوين كرد و آنها را در ضمن جزوه‌هايى گردآورد و به عرض مبارك حضرت مولا على عليه السّلام تقديم داشت ؛ حضرت امير المؤمنين على عليه السّلام فرمود : « نعم ما نحوت : خوب رويه‌اى را پيش گرفتى » ازآن‌پس بيان آن حضرت را به فال نيك گرفته اين علم را به نام نحو خواندند . مؤلف گويد : از اينكه جريان تدوين نحو در روزگار حضرت رسول اكرم ( ص ) اتفاق افتاده باشد خالى از تأمل و بيرون از كلام نمىباشد . ابن جمهور احساوى در كتاب المجلى مىنويسد : ابو الاسود دؤلى نخستين كسى است كه علم نحو را تدوين كرده است ، چه آنكه او از مردى شنيد كه آيهء شريفهء « . . . أَنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَ رَسُولُهُ . . . » ( توبه / 3 ) را به جرّ « رسوله » قرائت مىكرد . ابو الاسود ناراحت شد و گفت : به خدا پناه مىبرم از نقصانى كه پس از پيدايش ايمان ، به وجود آمده است . بدين مناسبت به حضرت مولا على عليه السّلام مراجعه كرد و جريان را به عرض رسانيد . حضرت مولا على عليه السّلام فرمود : قانونى وضع كن تا مردم بتوانند به كمك آن ، زبان خود را از لغزش نگاه بدارند و او را به تدوين علم نحو تشويق كرد و مقدمات آن را به وى فراداد و فرمود : كلام عرب بر محور سه كلمه ، اسم و فعل و حرف به گردش درآمده است . در پى آن وجوه اعراب را براى او بيان كرد و فرمود : رفع ويژهء « فاعل » و نصب مخصوص به « مفعول » ، و جرّ مربوط به « مضاف اليه » است . ابن شهرآشوب در كتاب مناقب مىنويسد : واضع علم نحو على عليه السّلام است ، زيرا نحويها علم نحو را از خليل بن احمد روايت مىكنند و او از عيسى بن عمر ثقفى ، از عبد اللّه بن اسحاق حضرمى ، از ابو عمرو بن علاء ، از ميمون اقرن ، از عنبسة بن